Sinemanın yumuşak karnı: Edebiyat uyarlaması

Sinemanın en değerli kaynaklarından biri elbette edebiyat yapıtları. Kıssa, roman, şiir, deneme ve daha kaçları bir sinemada anlatılacak olan …

Sinemanın en değerli kaynaklarından biri elbette edebiyat yapıtları. Kıssa, roman, şiir, deneme ve daha kaçları bir sinemada anlatılacak olan kıssaya kaynaklık etme ve hatta kıssanın kendisi olma durumunda olabilir. Fekat burada büyük avantajların yanında önemli meseleler doğma ihtimali de güçlü. Müstakil sanat olan sinema, bir öbür müstakil sanattan ne kadar beslenmeli? Uyarlanan edebiyat yapıtı sineması ne oranda beslemeli? Sinema, edebiyat yapıtının lisanına teslim olmalı mı?

Soruların çoğalıyor olması sorun değil imkandır. Sanat, soru olmadan üretemez ve formül çoğaltamaz. O halde biz de sinema ile edebiyat alakasına sorular ve imkanlar çerçevesinde bakalım.

BESLENME, BAĞIMLILIK DEĞİLDİR

Öncelikle altı çizilmesi gereken sorun, sinema ile edebiyatın birbirinden bağımsız sanat kısımları olmasıdır. Bir sanat kısmının başkasından daha evvel uygulanmaya başlaması onu daha değerli kılmaz. Başka taraftan, bir sanat dalanın daha taze olması ve kitlelere daha çok hitap ediyor olması da değerde öne geçirmez. Sanat, var olduğu her an değerlidir.

Sinemanın birinci periyotlarından sinemalar manzaralı tiyatro eserleriydi. Zira sahneleme denen şey o devirde yalnızca tiyatro için kelam konusu idi. Sonrasında sinemanın özel imkanları keşfedildi ve özgün lisanına kavuştu. Tıpkı biçimde edebiyat yapıtları de sinemanın kıssa anlatım kısmı için kaynaktı. Bu bağ hiç bozulmadı lakin sinemanın müstakil sanat olma özelliği oturdukça oran değişti.

SİNEMALAR HAYAL ETMEYE MANİ Mİ?

Edebiyatın, okura vaat ettiği hayal dünyası sinemada somuttur. Hayal değil, gerçektir. İzleyicinin hayal dünyasının sonlandırılmasın sorunu burada tehlike olarak belirir. Öteki taraftan, sinemacı da edebiyat yapıtını hayal eden okuyucu pozisyonundadır. Meğer sinema, hayal edilmeye müsait olan edebiyat yapıtını hayal edilmeye müsait olmayan görsel gerece dönüştürebilir. Bu bir tehlike olarak vardır. İşte edebiyattan uyarlama yaparken buna dikkat etmek gerekir. Edebiyat yapıtı, yeni bir sanat yapıtı için kaynak oluşturmuştur ve o kadarla kalmalıdır.

Bunu söylerken elbette sinemanın yalnızca manzara özelliği olduğunu ve ‘görsel sanat’ denen kapsama mahkum kaldığını söylemiyoruz. Sinema, mana ve his üretme bağlamında manzaraya sığmayacak imkanlara sahip. Ve bunu yaparken de imgenin yanındaki her aracı kullanır.

SANAT İÇİNDE DİĞER SANAT TADI OLUR MU?

Sinema için kıymetli olan şu ki; bir sinemada, öteki sanat kısmının tadı alınıyorsa, o eser başarısızdır. Edebiyat uyarlamasında, yapıtın lisanından, yazım tekniğinden kurtulamamış, sadık kalma namına başka sanat yapıtına mahkum kalmış ise sinema başarısızdır.

Sinema yapmak aslında yemek yapmaya emsal. Birçok materyal kullanırsınız lakin sonuçta ortaya yeni bir tat, yeni bir yemek çıkar. Artık yemeğe ismi ile hitap edersiniz.

The Godfather

Bizim Büyük Çaresizliğimiz

BAŞARILI EDEBİYAT UYARLAMALARINA ÖRNEKLER

Tam da burada başarılı bulduğumuz birtakım edebiyat uyarlamalarından bahsetmek isteriz. Meramımızın daha iyi anlaşılması için somut gösterge olmasını dilek ederiz.

-Anna Karenina – J. Wright (İngiltere)

-Kayıp Kız – D. Fincher (ABD)

-Guguk Kuşu – M. Forman (ABD)

-Bizim Büyük Çaresizliğimiz – S. Teoman (Türkiye)

-The Godfather – F. F. Coppola (ABD)

-Kevin Hakkında Konuşmalıyız – L. Ramsay (İngiltere)

Kaynak: YeniŞafak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir