Okul sıralarından yazı dünyasına giriş

Tevfik Fikret, Galatasaray Sultanisi’nde tahsil gördüğü yıllarda okulunda devranın kıymetli edebiyatçıları olan Recaizade Ekrem, Muallim Naci …

Tevfik Fikret, Galatasaray Sultanisi’nde tahsil gördüğü yıllarda okulunda devranın kıymetli edebiyatçıları olan Recaizade Ekrem, Muallim Naci, Muallim Feyzi üzere isimler öğretmen olarak vazife yapıyordu. Fikret, bu isimlerin yönlendirmesiyle şiir yazmaya başladı. Lise yıllarında sürdürüğü çalışmalar sonucunda yazdığı bir şiirini, yeniden öğretmenlerinin teşviki ile Tercüman-ı Hakikat’te yayımlandı. Kuşkusuz bu kısa öykünün benzerilerini pek çok müellif, şair yaşamış olabilir. Bir öğretmen, bir kitap yahut bir muharrir… Yazmak ve okumak üzerine bir hayat kurarken kıvılcımı bunlardan rastgele biri başlatabilir. Birden fazla vakit da bu yönelim eğitim hayatının başlangıcında daha bariz biçimde ortaya çıkar ve sınıflar büyürken öyküde tabiatıyla şekillenir. Uzun vakit sonra yüz yüze eğitimin yine başladığı şu günlerde biz de Ümit Meriç, Ali Ayçil, Hüseyin Akın, Güzide Ertürk, Emin Gürdamur ve Ayşe Sevim’in kapısını çaldık ve onları öğrencilik günlerine götürerek, yazmaya, okumaya yönelişlerinin nedenlerini, bu uğraş içindeyken karşılaştıkları kitapları, öğretmenleri sorduk. Aldığımız yanıtlar hayatını bu istikamette kurgulayan ve kurgulamak isteyen herkes için ilham verici oldu.

AYŞE SEVİM: Kitaplar ortasında kendine yer açmak

İlkokul ve ortaokul öğrencileri, “sınıf nedir?” diye sorduğunuzda bu söze kelamlık manası dışında öbür bir mana yükleyemiyorlar. Halbuki “ev nedir?”, “kantin nedir?” dediğinizde birbirinden farklı karşılıklar duyabilirsiniz. Bu söze kendi yaşanmışlıklarına dair bir mana verebiliyorlar. Sınıfta çok uzun müddet boyunca bulunmamıza karşın, ona öbür manalar veremememiz şaşırtıcıdır. Sınıfla yer olarak bir içselleştirme yaşayamadığımız, bu yerde bir alışverişin olmadığı birçok vakit ortadadır. Bizden üst nesillerde öğretmenlerinden etkilenerek yazma ve okuma yoluna girdiği hoş kıssaları vardır. Lakin 90’larda çocukluk yaşamış biri olarak ben bu türlü bir serüvenim olmadı. Ancak ben okulu kırıp, okulun kütüphanesinde vakit geçiren bir çocuktum. Okula erkenden gidip, derse geç kalırdım. Kütüphanede farklı bir dünya oluşturabileceğimi görmüştüm. Ben sınıf kavramının, öğrenciye kendini ifa etmeye imkân tanımayan bu yerin onda bir kıvılcıma neden olabileceğine inanmıyorum. Lakin orada kendine bir yer bulamayan ve alan açmak isteyenler arayışa girdiğinde sonuç alabiliyor. Ben de sınıfta bulamadığımı kütüphanelerde buldum. Bu ilkokuldan itibaren böyleydi. Hatta okuma yazma bilmiyorken bile kütüphanede oturup, kitapların fotoğraflarına uzun uzun baktığımı ve incelediğimi hatırlıyorum. İnsan bir biçimde yeteneğiyle buluşuyor. Yazma ve okuma yönelimi içinde esasen kendimce bir yolda ilerleyen lisenin son yıllarında, beni bu bahiste teşvik eden bir öğretmenim olmuştu. Yalnızca 8 ay bizimle kalan bu öğretmenimize hâlâ büyük bir hürmet duyarım. Hepimize farklı müzikler, kitaplar, mecmualar okumak noktasında olumlu yönlendirmeleri olmuştu.

ÜMİT MERİÇ: Meşhur Adamlar Ansiklopedisi’nden Pardayanlar’a

Beşikten mezara ilim tahsil etmenin farz olduğuna inanan bir beşerim. Münasebetiyle benim için eğitimin bir başlangıcı vardır lakin sonu yoktur. Aile itibariyle şanslı bir insan olduğum için gözlerimi duvarlarında yerden tavana kadar kitaplar olan bir meskende açtım. Ayrıyeten bu kütüphanelerden birinin iki rafında da vakit içinde çoğalan benim şahsıma ilişkin kitaplarım vardı. Birinci okuduğum kitaplar ortasında La Fontaine’den Orhan Veli’nin yaptığı şiir çevirileri, İbrahim Alâaddin Gövsa’nın Meşhur Adamlar Ansiklopedisi ve Refik Halid ile Peyami Sefa’nın romanları vardı. Buna ek olarak Michel Zevaco’nun 10 ciltlik Pardayanlar dizisini büyük bir iştahla iki yaz boyunca okuduğumu hatırlıyorum. Her ailenin çocuklarına bir kütüphane ikram etmesini ve orayı da bebeklikten itibaren yaşına uygun kitaplarla donatmasını öneriyorum. Benim de torunum için hazırladığım bu türlü bir kütüphane var. Orada dinozorların hayatından İstanbul Kaç Yaşında? başlığını taşıyan bir yapıta kadar aşağı üst 300 civarında kitap var. Şimdi 4 yaşında olan torunum televizyondan “Red Kit” ya da “Scooby Doo” takip ederken onun ister istemez küresel bir dünyanın vatandaşı olacağını düşünerek televizyonu kapatmıyorum. Lakin beraberinde Nuh Peygamberle ilgili bir kitabı da ona okumayı ihmal etmiyorum. Devletimiz ve belediyelerimiz günümüz itibariyle bebek ve çocuk kitaplıkları açmaya başladılar. Türkiye’de şu anda 7 adet olan bu kütüphanelerin sayısı arttırılmalı ve içerikleri kesinlikle daima olarak tazelenmeli. Ankara Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ndeki Çocuk ve Gençlik Kütüphanesi’ni de bütün Ankaralı çocukların büyükleriyle birlikte ziyaret etmeyi bir alışkanlık haline getirmelerini tavsiye ediyorum.

HÜSEYİN AKIN: Kendi kendini besleyen jenerasyon

İlkokuldan ortaokul sona kadar merhum annemin ve babamın müfredatına tabi olduğum için dönüp dolaşıp konutta hazır bulduğum Yunus Emre, Niyazi Mısri, Eşrefoğlu Rumi Divanlarının yanı sıra Ariflerin Menkıbeleri, Miftahul Kulüb ve Envarul Aşikin üzere yaşımın çok üzerinde kitapları okudum. Bunlar mesken kitaplarımdı. Konutumuzda televizyon (siyah beyaz) olmadığı için yalnız kaldığım vakitlerde pek bir şey anlamasam da bu kitaplarla avunuyordum. Bu devirde sokak ve kapı önü kitaplarım çok daha farklıydı. Teksas, Tom Mix, Zagor, Mandrake üzere sokaklarda okuduğum çizgi romanların yanında Salata, Gırgır, Fırt; Çarşaf üzere karikatür ve mizah mecmualarını de kaçırmıyordum. İlkokul 4. sınıftan itibaren Kemalettin Tuğcu ve Ömer Seyfettin öykülerini elimden düşürmez oldum. Tuğcu’nun bu acıklı kıssaları benim kapı önü kitaplarımdandı. Lise yıllarımda konjonktürün de tesiri ile Mısır, Cezayir, Suriye, Pakistan, Tunus ve İran menşeli muharrirlerin çeviri kitaplarını okumaya başladım. Edebiyata yönelişimle birlikte Mehmet Akif, Tevfik Fikret, Faruk Nafiz Çamlıbel, Ali Ulvi Kurucu ve Necip Fazıl’ın yazdıklarının çok sıkı okuyucusu oldum. Asıl membaı Lise 2. Sınıfta İsmet Özel’in “Şiir Okuma Kılavuzu” kitabını ve akabinde “Üç Mesele” kitabını okuyarak bulmuştum. Şişli İmam Hatip Lisesi’nde okurken edebiyat öğretmenimizin periyot ödevi olarak verdiği kitaplar çıtası çok yüksek kitaplardı. Kemal Tahir, Orhan Kemal, Cemil Meriç, Edward Said, İsmet Özel, Sezai Karakoç, Ahmet Hamdi Tanpınar, Yahya Kemal, Tarık Buğra, George Orwell, Knut Hamsun üzere müellifleri bu vesileyle okumuştum. Mesela İsmail Cem’in “Türkiye’nin Geri Kalmışlığının Tarihi” isimli kitabını ben edebiyat hocamın devir ödevi olarak vermesi vesilesiyle okumuştum. Sloganlardan kaçıp mısralara, insanlardan kaçıp kitaplara, okulu kırıp Beyazsaray Kitapçılar Çarşısı’na sığındım. Lise ve fakülte süreci seksenli yıllara tekabül eden bizim nesil aslında ebeveyn ya da öğretmenden çok kendi kendini besleyen nesildi.

GÜZİDE ERTÜRK: Bir öğretmenden çok daha fazlası

Solak bir öğrenci olarak yazma serüvenim biraz sancılı başlamıştı. Sol elle yazabilmek için öğretmenimi ikna etmem gerekiyordu ve bu pek de kolay bir süreç değildi. Tekrar de Cin Ali’nin maceralarını sevmiştim. O küçücük çöp adamın başına neler geliyordu öyle! Okumayı sevdiren öğretmenlerime üçüncü sınıftan sonra, okulumu değiştirdikten sonra rastladım. Türkçe dersine giren öğretmenimin el yazısına hayran kalmıştım. Kimsede rastlamadığım farklı kalemleri, içine şiirler yazdığı bir defteri vardı. Bazen o defterden şiirler okurdu. Okuduğu şiirlerin tesirinde kalır, şairini merak ederdim. Yıllar sonra o şiirlerin aslında kendisine ilişkin olduğunu hissettim.

Ortaokuldaki edebiyat öğretmenlerimle maalesef pek anlaşamamıştım. Okuduğum kitaplarla, işlediğimiz dersler ortasında aşılması sıkıntı bir dünya vardı. Rehberlik hocam, bu denizi aşmama yardım etti ve elimden tutup beni Taksim’deki Tüyap Fuarına götürdü. Bir Kasım ayı, yıl 1999. Otobüse binişimizi, köprüyü aşışımızı, Ulusal Eğitim Bakanlığının yayınevine gidişimizi çok iyi hatırlıyorum. Kitap kapaklarının hepsi tıpkı renkte raflara dizilmişti. Pembe kapaklı kitaplar ortasından iki kitap seçtim: “Suç ve Ceza”, “Ölü Konutundan Hatıralar”, Dostoyevski. Sonra fuara geçmiştik. Aldığım kitabı çok iyi hatırlıyorum: “Hababam Sınıfı”, Rıfat Ilgaz. Tüyap Fuarı bir dönüm noktası oldu. Artık hayatımda Dostoyevski vardı. Raskolnikov’un küçücük odası yeni bir dünyaya kapı aralamıştı. Dostoyevski’nin hapishane günlüklerini okurken sarsılmıştım. Hababam Sınıfı’na gelince, demek haylaz bir sınıfın kitabını yazmak mümkündü.

Lisede Nurten hocayla tanıştım. Edebiyat öğretmeni ve tıpkı vakitte bir üniversite öğrencisiydi. Okulumuza stajyer olarak başlamıştı. Ben ve arkadaşım biraz haylazlık yapıp dersi dinlememiştik. Nurten Hoca dersten sonra yanımıza gelip, “Bu davranışınız beni üzdü,” demişti. Hayret etmiştim. Birinci sefer karşımda üzülen bir öğretmen vardı. O andan itibaren Nurten hocayı üzmemek için elimden geleni yapmıştım. Bana divan edebiyatını o sevdirdi. Teneffüslerde koşarak öğretmenler odasına, onun yanına giderdim. Şairlerden, şairlerin ömürlerinden, üniversitede başına gelenlerden, çalışmalarından, bahsederdi. Beni o kadar çok kitaba yönlendirdi ki! Birlikte röportajlar yaptık, kitap fuarlarına gittik, kütüphaneleri gezdik. Bazen uzun uzun tartışırdık da. Benim için bir öğretmenden çok daha fazlasıydı.

ALİ AYÇİL: Bütün hayatım tahminen de o kitabın hevesinden ibaret

İlkokula biraz erken yaşta ve okullar açıldıktan bir iki ay sonra başladım. Sömstriye kadar Filiz öğretmen arkadaşlarıma yetişeyim diye o kadar üstüme düştü ve sıkıştırdı ki, artık okul deyince içimi bir kaygı basıyordu. İkinci yarıyılın başında, çok karlı bir günde öğretmenimiz sobanın yanı başına geldi ve elindeki iki masal kitabını göstererek, “biliyor musunuz çocuklar, bunları kime ikram getirdim,” dedi. Aslında herkesin içinden geçen kendisiydi, biliyorum. Kısa bir sessizlikten sonra, “biri Fikret’in biri de Ali’nin” deyiverdi. Bu, geç başladığım halde okumayı söküp arkadaşlarıma yetiştiğim için bana verilen bir armağandı. O günkü sevinci ve gururu anlatamam. Hayatımda aldığım birinci armağan, karlı bir günde Filiz öğretmenin uzattığı masal kitabı oldu. Tahminen de bütün hayatım bu kitabın hevesinden ibarettir, kim bilir?

EMİN GÜRDAMUR: Talih yoktur, iyi öğretmen vardır aslında

İyi bir öğretmene denk gelmek, değerini çok sonra anlayacağınız bir hazine bulmaya benziyor. Geriye dönüp okul yıllarıma baktığımda, hep minnetle yâd ettiğim öğretmenler hatırlıyorum. Bugün edebiyatla kurduğum münasebetin tohumlarını onların saçtığından kuşkum yok. Bir köy okulunda ya da Anadolu kentinde Dostoyevski’nin Suç ve Ceza’sıyla, Montaigne’in Denemeler’iyle, Mithat Cemal Kuntay’ın Türkün Şehnamesinden’iyle, Refik Halit Karay’ın Memleket Hikâyeleri’yle, Saint Pierre’nin Paul ve Virginia’sıyla tanışma imkânınız öteki türlü nasıl olsun? Yalnızca öğretmenin ısrarlı, iştahlı tavsiyeleriyle mümkün bu. Çocukluğumun geçtiği Trabzon’da Türkçe öğretmenim Kezban Tekin’i hiç unutamam. Ödev olarak bize öykü yazdırır, yazdıklarımızı sonraki gün sınıfta okurdu. Ortaokuldaydık. Çok keyifli olur, gururlanırdık. Alabildiğine o çocuksu denemeler, şimdiki hikaye yolcuğumun kuluçkasıydı sanırım. Bir de Samsun’daki lise yıllarımda güya kendimizce daha olgun ilgiler edinmiş, harıl harıl politik kitaplar okurken bize ısrarla klasikleri işaret eden edebiyat hocamız Aydın Eker’e şükran borçluyum. Dikkatlerimizi gündemin öğütemeyeceği pahalara yönlendirmişti. Sonuç olarak diyebilirim ki pek çoğumuzun hayatında talih yoktur, iyi öğretmen vardır!

Kaynak: YeniŞafak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir