Mahir Bir Denizci: Nasuhzâde Ali Paşa

R. RUVEYDA OKUMUŞSultan II. Mahmud’un kaptanı deryası Nasuhzâde Ali Paşa’nın ömür hikayesi tüm taraflarıyla birinci kere Zekeriya Kurşun …

R. RUVEYDA OKUMUŞ

Sultan II. Mahmud’un kaptanı deryası Nasuhzâde Ali Paşa’nın ömür hikayesi tüm taraflarıyla birinci kere Zekeriya Kurşun tarafından akademik bir titizlik ve akıcı bir üslupla Nasuhzâde Ali Paşa ve Rum İsyanı isimli kitapta ele alınıyor.

19. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti bir taraftan denizlerdeki gücünü müdafaaya çabalarken bir yandan da Avrupalı devletlerin tahriki ve milliyetçilik ateşiyle yanan imparatorluk tebaasını denetim altında tutmaya çalışmaktaydı. Asırlardan beri Osmanlı yönetimi altında yaşayan Rumlar, Avrupalı devletlerin bilhassa Rusların dayanağıyla 1821’de büyük bir isyan hareketine girişir. Evvel korsanlık ve yağma faaliyeti olarak başlayan, Mart 1821’de önemli boyutlara ulaşan bu isyan hareketini bastırmak ve Akdeniz’in güvenliğini sağlamak için Nasuhzâde Ali Paşa görevlendirilir.

Nasuhzâde Ali Paşa’nın denizlerdeki faaliyetleri ve Rum isyanının seyrinin ele alındığı kitapta Cevdet Paşa, Şânizade ve Esad Efendi üzere zamanının kaynakları, arşiv evrakları ve müddetli yayınlardan hareketle eleştirel bir gözle okuyucuya sunuluyor.

ÖMRÜ DENİZLERDE GEÇER

Nasuhzâde Ali Paşa ve Rum İsyanı, Zekeriya Kurşun, Vakıfbank Kültür Yayınları Ağustos 2021, 295 sayfa

Kitap, ömrü denizlerde geçen ve Karadeniz’de gazi Akdeniz’de şehit olan Nasuhzâde Ali Paşa’nın hayatını ele aldığı üzere Sultan II. Mahmud periyodunun bir kısmını ışık tutmasıyla da hem biyografi hem de monografik bir yapıttır.

Uzman bir denizci olan Nasuhzâde Osmanlı bahriyesine girdikten ve kaptanlık sınıfında on yıl kaldıktan sonra süratli bir yükselişle donanma seraskerliğine akabinde da kaptanıderyalığa getirilmiştir. Nasuhzâde evvel Arnavutluk’ta Tepedenli Ali Paşa isyanının akabinde da süratle büyüyen Rum isyanının bastırılmasında uğraş göstererek Akdeniz ve Adalar Denizi’nde kıymetli bir rol oynamıştır.

Hizmetine verilen donanma ile Akdeniz’e açılan ve Sakız’daki isyanı durduran kaptanıderya Nasuhzâde Ali Paşa’nın buradan Mora’ya geçmesi planlanmış fakat bölgenin tekrar güvenliksiz hale gelme tasası, lojistik eksiklik, Mora seraskeri Hurşit Paşa ve Nasuhzâde Ali Paşa ortasındaki fikir ayrılıkları donanmanın Sakız önlerinde kalmasına yol açmıştır.

Nasuhzade Ali Paşa’nın Sakız adasında bulunan kabri.

YANARAK CAN VERİYOR

Nasuhzâde denizlerdeki deneyimiyle Rum isyanının bastırılması için çaba etmiş en nihayetinde isyanın en büyük kaybı olarak 18 Haziran 1822’de şehit edilmiştir. Ramazan Bayramı arifesine rastlayan günün gecesinde Sakız Adası önlerinde bulunan Osmanlı donanmasına Rum ateş kayıklarının sabotajı sonucu Nasuhzâde Ali Paşa’nın da ortalarında bulunduğu çok sayıda denizci yanarak ömrünü kaybetmiştir. Naaşı sonraki günü denizden çıkarılan ve Sakız Adası’na defnedilen Nasuhzâde Ali Paşa bu elim hadiseden dolayı Mahrukî (yanan) ismiyle anılmıştır. Ali Paşa’nın şehadeti batı basınında Osmanlı donanmasının en büyük kaybı olarak kelam edilmiştir. Nasuhzâde Ali Paşa denizlerdeki faaliyetleriyle Osmanlı’nın Akdeniz’deki varlığını sağladığı üzere Yunan bağımsızlık hareketine karşı gayretin sembolü olmuştur.

AİLESİNE DEVLET SAHİP ÇIKIYOR

Nasuhzâde’nin trajik vefatının akabinde eşi Fatıma Hanım ve beş çocuğuna (Cafer, Ahmet, Mehmet Ali, Rukiye, Emine) devlet tarafından sahip çıkılmış, gereken ilgi gösterilmiştir. Kendisinden sonra ailesine “Mahrûkîzâdeler” denilmiş ve kelam konusu ailenin kolları bugüne kadar ulaşmıştır.

Ali Paşa’nın mevti payitahtta adeta şok tesiri yaratmakla birlikte olayın birinci etkisi geçtikten sonra gerekli adımlar atılarak Adalar Denizi’nde Osmanlı yönetimi yine tesis edilmeye çalışılmıştır.

Etraflı bir araştırma yapan müellifin, arşiv evrakları ve periyodun kaynaklarına dayanarak kaleme aldığı bu eser, Nasuhzâde Ali Paşa’nın hayatı çerçevesinde Yunanistan’ın bağımsızlığına kadar giden yolda yaşananları, Avrupalı devletlerin Osmanlı toprakları üzerindeki niyetleri ve iki yüzlü siyasetleriyle Sultan II. Mahmud’un mülkünü ayakta tutma efor ve uğraşını anlatmaktadır.

Kaynak: YeniŞafak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir