Kur’an’da ifade edilen güzelliğin esasları

Pamukkale Ünversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Osman Mutluel Hoşluk duygusu, beşerle birlikte var olan bir olgudur. Fakat her …

Pamukkale Ünversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Osman Mutluel

Hoşluk duygusu, beşerle birlikte var olan bir olgudur. Fakat her beşerde farklı bir formda ortaya çıktığı için genel olarak tanımlanması neredeyse mümkün değildir. Beşerde var olan bu his sebebiyle ilahi kitaplar da insanın bu hissine hitap eden bir üslupta gönderilmiş olması, beşerdeki hoşluk hissinin ehemmiyetini anlatması açısından da son derece değerlidir.

İşte Kur’an’ı bu istikameti ile ele aldığımızda, Kur’an’ın bilhassa kendisine inanan insanlara vermek istediği estetik algıyı şu formda sıralamak mümkündür.

1. İslam estetiğinin ortaya çıkmasında başvurulacak birinci kaynak elbette ilahi kitabımız olan Kur’an’dır. Bu manada “biz insanı en hoş biçimde yarattık” (Tin, 95/4) ayeti, tıpkı vakitte beşerdeki hoşluk hissinin da yaratılıştan verildiğinin bir işareti olarak görmek gerekir. Zira hoşluk hissine sahip olmayan bir insanın yaratılışındaki hoşluğu eksik olacaktır.

2. Kur’an, estetiği yalnızca bu dünyaya ilişkin bir aktivite olarak ele almaz. O, estetiği birebir vakitte ahiretin bir anahtarı olarak ele alır. Zira halis niyetle, hoş yapılan her türlü aktivite birebir vakitte hoş bir karşılık içerir. Bu hoş karşılık hem bu dünya hem de ahiret için geçerlidir.

3. Kant estetik anlayışının bilakis Kur’an estetiğinde, hoş olarak tabir edilen şeyler, yalnızca hoş olduğu için hoş değil tıpkı vakitte insanlara ve öbür tüm canlılara yararlı, faydalı, uygun olduğu için hoştur.

4. Kur’an, ontolojik anlayışı çerçevesinde varlıkları, Yaratan ve yaratılan varlık olarak iki ana kategori çerçevesinde ele alır. Yaratan varlık Allah’tır. Bu açıdan ele aldığımızda Allah hem varlıkları yaratan hem de yarattığı varlıklardaki estetik hissin kaynağıdır. Dolaysıyla beşerdeki hoşluk hissinin kaynağı ve var edicisi Allah’tır. Öbür bir deyişle Allah hem mutlak hoş hem hoşluğu yaratan ve hem de beşerdeki hoşluk hissini yaratan varlıktır.

5. Kur’an’a nazaran hoşluğun kaynağı ve gerçek manada sanatçı Allah’tır. Zira gerçek sanatçı olmanın birinci kuralı canlı varlık yaratabilmektir. Dahası varlığı yaratırken örnek, model kullanmadan, alıştırma yapmadan yaratmaktır.

6. Kur’an, estetiği, zihni bir içerik olarak ele almaz. Zira zihni estetik, insanı, sanat yapıtları ile sonlu, maddi bir dünya içine hapseden bir hayat ortaya koyar.

7. Kur’an, insanlarda dini hoşlukların oluşabilmesi için birinci yapılması gereken şeyin, ruhi paklık olarak da algılanabilecek olan, şirkten kurtulmak ve tevhit inancını kabul etmek olduğunu belirtir. Bu manada tevhit inancından sonra beşerde dini hoşlukların gelişebilmesinin ikinci basamağı, ibadetlerdir. İbadetler yoluyla inanan beşerler, günlük, haftalık, aylık, yıllık ve ömründe bir sefer olmak üzere icra edilen çeşitli ibadetler yoluyla, hayatını güzelleştirerek kendini kötülüklerden ve çirkinliklerden korur.

Öteki taraftan Kur’an’a nazaran, kendisine potansiyel olarak verilen hoşluk hissini gereğince geliştirememiş olan beşerler, İslam dinini manaya ve yaşamada çeşitli sıkıntılarla karşılaşırlar. Zira hem inanç boyutunda hem ibadet boyutunda ve hem de öteki varlıklarla münasebetlerde, insanın gerekli estetik duyguyu yakalaması, estetik hissin gelişimi ile ilgili olduğu bir gerçek olarak ortaya çıkar.

Kaynak: YeniŞafak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir