Gazete Duvar yazarları Erdoğan-Putin görüşmesini değerlendirdi

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ABD’deki Birleşmiş Milletler Genel Şurası ziyaretinden çabucak sonra Rusya Devlet Lideri Vladimir Putin’le Soçi’de …

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ABD’deki Birleşmiş Milletler Genel Şurası ziyaretinden çabucak sonra Rusya Devlet Lideri Vladimir Putin’le Soçi’de kritik bir görüşme gerçekleştirdi. Doruğun akabinde rastgele bir basın açıklaması yapılmaması dikkat çekerken, Putin görüşmeyi ‘çok faydalı ve kapsayıcı’, Erdoğan ise ‘verimli’ kelamlarıyla niteledi. Başkanların görüşmesini Gazete Duvar muharrirleri Aydın Selcen, Sezin Öney, Musa Özuğurlu ve Mühdan Sağlam kıymetlendirdi.

İNADINA RUSYA, İNADINA PUTİN

Aydın Selcen

Aydın Selcen: Soçi’den kendimce çıkardığım sonucu başlığa taşıdım lakin “inadına” dış siyaset olmaz. Görüşmenin bilhassa “baş başa” ve heyetler katılmadan olacağı Erdoğan tarafından vurgulanmıştı. Sıranın Putin’de olduğu halde, Erdoğan’ın Rusya’ya gittiği bir başka bilgi. Bu görüşmeden evvel bir geceyarısı adeta Moskova’ya celbedilen Beşar Esat’ın altı yıl ortadan sonra ziyareti ve hem Idlip’te hem Afrin’de TSK dayanaklı yahut TSK müşahede noktaları etrafındaki maksatların vurulması da o denli. Bir öbür data de, Soçi buluşmasının, New York’a BM Genel Şurası için giden Erdoğan’ın orada Biden’la fotoğraf verme imkanı bulamaması ve bu durumdan daha evvel bir diğer ABD lideriyle “böyle bir konum” yaşamadığından yakınması ile Ekim ayı sonunda İtalya’da G-20 marjında nihayet Biden’le yine görüşüleceğinin duyurulması ortasına denk gelmesi. Soçi görüşmesinin akabinde basın toplantısı düzenlenmedi. Beklenenin bilakis, çeviri için ayrılan vakit da düşüldüğünde, ikili görüşmenin hayli kısa sürmesi de öteki datalar.

Görüşmeden evvel düzenlenen ortak basın toplantısında Erdoğan sırf S-400 alımı değil “savunma endüstrinde birlikte attığımız adımlardan” kelam etti. Enteresan biçimde “BM Genel Heyeti’nde malum zevat birtakım mevzuları bilhassa sordu. Biz de onlara aslında gereken karşılığı verdik.” sözünü kullandı. Atılan adımlardan dönülmesinin de mümkün olmadığını lisana getirerek, S-400 alımına dolaylı atıfta bulundu. Üzerine, “Türkiye-Rusya münasebetlerinde her geçen gün çok daha güçlenerek devam etmemizde çok büyük yararlar var” diye ekledi. Akkuyu nükleer santralinin kısa müddette faaliyete geçirilmesi niyetini belirtti. Gaz konusunaysa girmedi. Suriye’de iki ülke ortasında ayrılan makasa ve çakışan ulusal çıkarlara rağmen işbirliğinin devamının ehemmiyetinden kelam etti. Putin ise Türk Akımı, Suriye, Libya, Karabağ bahislerini olumlu ögeler olarak öne çıkardı.

İçeride keyfi tek adam idaresi, pandemi ve artan güç maliyeti baskısıyla düzgünce bozulan iktisat ve kamuoyu yoklamalarında birinci sefer geriden gelme baskısı altındaki Erdoğan, NY ziyaretinden de düş kırıklığıyla dönmüştü. Rusya da Suriye’de TSK’nın can kayıplarına yol açacak biçimde baskının yakıcılığını artırmıştı. O hiddet ve celâlle ve “bu işi ben kendim halledeceğim” havasına gidilen Soçi’den ortaya çıkan birinci profil resmi bu. Şayet üzerine konuşulacak bir fotoğraf varsa. Özetin özeti, “yolcudur Abbas bağlasan durmaz” ve tüm muhataplar bu gidişatın farkında. Kimse batan gemiye bilet almak için sıraya girmez.

ABD VE RUSYA İLE ‘ANLIK DİNAMİK’ NEREYE KADAR?

Sezin Öney

Sezin Öney: Artık klasikleşen bir denklem var: Türkiye, geçmişten gelen ABD ile “Batı İttifakı” bağlantılarını işine geldiği vakit gündeme getirip koruyor; öteki vakitlerde ise, bu ilgiyi “esneten” formüller deniyor. Problem şu ki, Hindistan üzere ülkeler ABD ile, daha dinamik ve konjonktüre uygun “anlık” ilgiler yürütebiliyorlar. Mesela, Hindistan’ın Rusya’dan “S-400 savunma sistemi alma süreci”, Türkiye’ninki kadar dünyada konuşulmuyor. Zira, Hindistan’a oranla Türkiye çok daha Batı ve ABD ile angaje bir ülke.

Türkiye, “Batı’dan kopuyor” deniyor -bu durum daha hiç gündeme gelmedi bile Ankara’nın dış siyasetinde. Yalnızca, taraflar birbirlerine karşı oynandı- ki, bu da aslında bir “dış politika” değil. ABD’de Joe Biden idaresi, şayet ki, Ankara’ya yakınlık gösterseydi- şu an Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, Rusya Devlet Lideri Vladimir Putin’i, “mevkidaşım” olarak niteleyip Soçi’de buluştuğu bir tabloyu da görmeyebilirdik. Bu devir, Türkiye’de insan haklarının daha da es geçilip, daha kaygı yaratan bir periyodun de başlangıcı olabilir.

Kremlin durumun son derece farkında. Kremlin, Putin demek değil: Rusya, artık bir toplu devlet yapısını temsil ettiğini öne süren güç odaklarının koalisyonu. Kremlin de Ankara’dan ne alabileceğine bakıyor ve bu bu türlü olmaya devam edecek.

Dahası, Kremlin çok net biçimde Batı dünyası ile görüşse de, o yapıya karşı olduğunu tabir eden bir yaklaşımda; bu açıdan Çin’in ötesinde bir ideolojik çarpışma pozisyonunda. ABD’nin Ortadoğu’dan çekilmesini de azamî avantajına kullanacak Kremlin, bu bölgede çok daha fazla nüfuz sahibi olacak. Biden idaresinin NATO’yu “kâle almazcasına” gerçekleştirdiği ABD-Britanya-Avustralya savunma paktı AUKUS şekli yaklaşımlar da, bu kırılmayı güçlendirecek.

Türkiye de, Moskova-Ankara siyasi bağlantısının nasıl gittiğinin farkına, bu kış ile birlikte elektrik ve ısınmaya ait faturaların durumuyla birlikte varacak.

SONUÇ: VAKİT HENGAME VAKTİ DEĞİL

Musa Özuğurlu

Musa Özuğurlu: Buluşma öncesinde verilen iletilerde “esas konulardan” çok ikili işbirliği, iktisat, alışveriş üzere hususlara vurgu yapılması iki tarafın da “banttan oynamayı” tercih ettiğini ya da en azından bu türlü düşünülmesini istediğini gösteriyor.

Meğer çok değerli bahisler var. Bu bahislere değinilmemesi birtakım sıkıntıların çözülmesi ya da öncelik sırasında görüş ayrılıklarının olduğunu gösteriyor. Örneğin İdlib konusunda masada dolaylı olarak bulunan Suriye’nin sabırsızlığı sürüyor. Rusya ise İdlib konusunun Suriye’de siyasetin olağana dönmesi, iktisadın düzelmesi, Kürt sıkıntısının tahlili üzere bahislerin önünde mani olduğunun farkında. Lakin ABD’nin varlığı ve Türkiye’nin ABD karşısındaki durumu nedeni ile Erdoğan lehine beklemeyi kabul ediyor.

İki lider ayrıştıkları mevzuları direkt ve sonuç alıcı ya da birbirlerini karşı karşıya getirecek formda çözmeye çalışmak yerine “doğal akışa” bırakmayı ve (Rusya’nın bombardımanları gibi) dolaylı yoldan çözmeyi, buna karşılık ortaklaştıkları bahisler üzerinde daha çok çalışmayı ve bariz biçimde hareket etmeyi benimsemiş görünüyorlar. Bu durumun gelecekte nereye evrileceğini ise Erdoğan’ın durumu belirleyecek üzere. Sonuçta Rusya ve Suriye açısından tartışılacak bir husus yok ve duruşları ile ne yapmak istedikleri ortada. Başka yandan Batı bloku ile sorun yaşayan Erdoğan’ın Rusya’ya yaklaşması Rusya açısından kâfi olmayabilir.

Putin iç ve dış siyasette vakte muhtaçlığı olan Erdoğan’dan bir karşılık bekleyecektir. Alandaki durum bundan sonra somut adımları gerektiriyor. Bu nedenle ikili ortasında Türkiye’nin Suriye ile olağanlaşması, İdlib konusunda Suriye’ye daha anlayış ile yaklaşılması ve/veya ABD’nin varlığına karşı Türkiye’nin önde olacağı bir planın konuşulmuş olması büyük mümkünlük.

BEKLENTİLER UYUŞMADI

Mühdan Sağlam

Mühdan Sağlam: İki lider ortasındaki tepenin beklenenden kısa sürdüğü söylenmeli. Peskov’un açıklamasından bu görüşmenin 4-5 saat süreceği öngörülüyordu. Fakat çeviride dahil görüşme 2 saat 45 dakika sürdü. Yani aslında iki lider yaklaşık 1,5 saat görüştü. Gündemin yoğunluğu dikkate alındığında sadece birtakım başlıkları kısaca ele aldıklarını düşünüyorum. Heyetlerin olmayışı aslında görüşmenin sonucuna dönük ipuçları veriyordu. Erdoğan Putin’e ne söyledi, nasıl bir yanıt aldı, kestirmek güç. Yanıtlar sırf Erdoğan’da. Lakin görüşme sonrasında bir basın toplantısının olmaması görüşmenin pek de iyi geçmediğini, ya da görüş birliğinin sağlanamadığını gösteriyor. Kuvvetle beklenen heyetlerin bir ortaya geleceği, vakte yayılmış bir görüşme trafiği bizi bekliyor. Lakin görüşmenin Erdoğan’ın beklentisiyle uyuşmadığı söylenebilir.

(HABER MERKEZİ)

Kaynak: Gazeteduvar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir