Çöpten çıkan hayatlar: Geri dönüşüm işçileri 

ANKARA – Ankara’da yaklaşık 5-6 bin geri dönüşüm çalışanı var. Kentlerin sistemsiz büyümesinin, öngörülemeyen göçün yol açtığı nedenlerle bu sayı …

ANKARA – Ankara’da yaklaşık 5-6 bin geri dönüşüm çalışanı var. Kentlerin sistemsiz büyümesinin, öngörülemeyen göçün yol açtığı nedenlerle bu sayı son periyotta 15 binlere kadar yükseldi. İstanbul’da belediye ve valilik kararıyla gerçekleştirilen depo baskınları ve çekçeklerine el konularak çalışmalarının engellenmesi üzerine yine gündeme gelen geri dönüşüm emekçileri, sıkıntı koşullar altında yaşamaya devam ediyor.

Ankara sokaklarında çöp konteynırlarından topladıkları atık unsurları satarak hayatlarını kazanan personeller, topladıkları kâğıtların, plastik ambalajların, karton kutuların yanı sıra umutlarını ve geleceklerini de çöpten çıkartıyor.

‘BİR DİLİM EKMEK MÜCADELESİ’

Omuzlarında çöp otomobilleri ile hayatın yükünü de sırtlanan, kimi vakit kentin sokaklarında önümüzden gelip geçen, kimi vakit da bir gazetenin üçüncü sayfalarında, “trafik kazası sonucu öldü” haberleriyle karşımıza çıkan kâğıt toplayıcıları, bir dilim ekmek için uğraş ediyor. Üstelik hiçbir sağlık garantileri ve meslek tarifleri bulunmayan bu şahısların yaptığı işin emekliliği de yok. Hayatlarını idame ettirmek ve çocuklarına iyi bir gelecek sunmak için sabahın birinci ışıklarıyla yola koyulan ve tüm gün topladıkları atıkları depolarda ayrıştırarak fabrikalara gönderen geri dönüşüm çalışanlarının bir gününe şahitlik ettik.

‘BİZ VAR OLAN ‘YOKLARIZ’ ASLINDA’

Hayatını çöpten topladığı atıkları satarak idame ettiren 32 yaşındaki Kenan Uyar, yaklaşık 16 yıldır geri dönüşüm personelliği yapıyor. Şimdi çocukken kâğıt toplamaya başlayan Uyar’ın bir mühlet sonra mesleği haline gelen geri dönüşüm personelliği, aslında aileden, atadan miras. “Babam ve amcamlarım da geri dönüşüm personelliği yapardı. Onlar bıraktı, ben devraldım” diyen Uyar, bu işi bıraksa ne iş yapacağını bilmediğini söylüyor:

“Ben öteki iş bilmem ki; iş dediysem devlet tanımaz bizi. Sokaklar, çöpler, atıkları sattığımız depocular tanır. Geri dönüşüm çalışanıyız deriz, meslek olarak görmezler. Biz var olan ‘yoklarız’ aslında.”

MESKENİN BAHÇESİNDEKİ ATIKLARI AYRIŞTIRIYOR, DEPOLARA SATIYOR

Ankara’da bir gecekonduda yaşayan Uyar, sabahın birinci ışıklarıyla çıktığı sokaklarda gece yarılarına kadar topladığı atıkları, konutunun bahçesinde biriktirerek ayrıştırıyor ve depolara satıyor. Neredeyse ‘kartonlardan, yoğurt kovalarından ve kâğıtlardan’ küçük bir dağ oluşturan atıklar, konutun dışından dahi görünürken, ‘çöplerin arasında’ küçük bir ağaca bağlanmış salıncak dikkat çekiyor. Uyar çabucak, “Benim kızlar çok severler salıncağı, bu türlü bir şey yaptım. Ben atıkları ayrıştırırken onlar burada eğleniyor” diyor.

“NE YAPALIM, HIRSIZLIK MI YAPALIM?”

Geri dönüşüm personelliği yaparken en zorlandığı durumun, yaptıkları işin ‘kabahat’ sayılarak cezalar kesilmesi olduğunu söylüyor Uyar. Şu ana kadar 7 bin TL ceza yazıldığını, bu cezaları ödeme gücünün olmadığını belirten Uyar, hayatları şu sözlerle özetliyor:

“Sabah saat 08.00’de konuttan çıkıyorum, akşam saat 21.00 üzere meskene geliyorum. Yaklaşık 30- 40 tane sokak dolaşıyorum. Günde 70-80 lira aralığında bir karım var. Fakat yağmurlu, karlı günlerde sokağa çıkmak imkânsız hale geliyor. O vakitler hiç kazanamıyoruz. Mecburluktan yani, keyfimden sokağa çıkmıyorum. İnan ki iyi bir işim olsaydı kalkıp çöp toplamazdım. Geçimimiz güç, mecburuz. Ne yapalım, hırsızlık mı yapalım?”

‘GERİ DÖNÜŞÜMCÜLERE KESİLEN CEZALAR SİLİNSİN’

Bir diğer kâğıt toplayıcısı da Fehmi Çelikok. Çelikok, başka geri dönüşüm emekçilerine kıyasla sokağın atığını çekçeklerle değil, küçük bir kamyonetle topluyor. Sokak sokak, cadde cadde dolaşarak günde neredeyse 15 saat atık topladığını söyleyen Çelikok’a nazaran, kesimi bu kadar büyüten, iktisada katkı sunanların ana omurgasını geri dönüşüm çalışanları oluşturuyor. “Bu yüzden bıraksınlar, var olmaya devam edelim” diyen Çelikok, bilhassa son vakitlerde ‘Kabahatler Kanunu’ kapsamında kâğıtçılara yazılan cezaların silinmesini istiyor.

Fehmi Çelikok

Geri dönüşüm çalışanlarının ‘büyük pazarın bir parçası’ olmadığını, yalnızca sokaklarda insanların çöpe attıklarını topladıklarını söyleyen Çelikok, bir de teklifte bulunuyor:

“Her belediyenin üç dört tane lisanslı firmayla muahedesi var. Atığın çok çıktığı yerleri (büyük marketler) belediyeye bağlı firmalar alıyor. Biz atıklardan vakıflara aktarılan paraların geri dönüşüm emekçilerinin sigortalarında kullanılabileceğini düşünüyoruz.”

KULLANILMAYAN İNŞAATTAN DEPO: ATIKLAR AYRIŞTIRILARAK FABRİKALARA GÖNDERİLİYOR

Sokaklarda toplanan atıklar, gün sonu ya boş bir yerde ya kullanılmayan bir inşaatta ya da küçük, havasız bir depoda toplanıyor. Ankara’da kullanılmayan bir inşaatın giriş katına yapılmış bir depoya gidiyoruz. Girişten itibaren ağır bir kokunun ve atıkların ortasında yaklaşık 10 kişilik bir küme çalışıyor.

Depoda çalışan neredeyse herkes ya Iraklı ya Afgan ya da Suriyeli. Birçoğu Türkçe dahi bilmiyor, bilenler ise çat pat konuşabiliyor. Konuşmak istesek de bunun için hiç istekli değiller; zira televizyona çıkmaktan, geri dönüşüm emekçileri tersine görünür olmaktan epey çekiniyorlar.

Daha sonra sokaklardan gelen atıklar ayrıştırılarak çuvallara dolduruluyor, akabinde da depoya yanaşan bir kamyona yüklenerek yine dönüşmek üzere fabrikalara gönderiliyor.

‘BAZI ÇALIŞANLAR SOKAKTA YATIYOR; YALNIZCA ÇEKÇEĞİN SAHİBİ, DİĞER BİR ŞEYİN DEĞİL’

Tahsin Karaman

Yıllarca sokaklarda geri dönüşüm personelliği yaptıktan sonra iki yıl evvel depo açan Tahsin Karaman’ın temel sorunu baskılar. İki ay öncesine kadar Ankara’da kepçelerle depoların basıldığını söyleyen Karaman, devletin kendilerini tanımasından öbür bir şey istemediklerini anlatıyor:

“Devlet bizi tanımıyor. Mesela İstanbul’da çekçekçileri mahvettiler, depocuları kapattılar. İki ay evvel bizim depoları da kepçelerle bastılar. O emeğe yazık günah değil mi? Kimi emekçiler sokakta yatıyor; yalnızca çekçeğin sahibi, öbür bir şeyin değil.”

“Bundan sonra ne olacak?” diye sorduğum personeller, “Bugüne kadar ne olduysa, o olmaya devam edecek” dediler.

Kaynak: Gazeteduvar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir