ÇED raporlarındaki “oyun” böyle yakalandı

Sayıştay denetçileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 2020 yılı faaliyetleriyle ilgili yaptıkları kontrolde, birtakım işletmelerin daha az …

Sayıştay denetçileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 2020 yılı faaliyetleriyle ilgili yaptıkları kontrolde, birtakım işletmelerin daha az idari para cezası ödemek için ÇED sürecinde proje bedellerini düşük gösterdiğini lakin buna karşın ilgili bakanlığın bu bahiste denetim düzeneğini işletmediğini tespit etti. ÇED süreci başlamadan ya da bu süreci tamamlamadan faaliyete geçen firmalara proje bedelinin yüzde ikisi oranında para cezası verilmesi gerektiği anımsatılan Sayıştay raporunda, “İdare tarafından kesilen para cezası tutanakları ve eki dokümanlar incelendiğinde, birçok işletme tarafından proje bedellerinin olması gerekenden düşük beyan edildiği ve Yönetim tarafından proje bedellerinin denetimine ait bir düzenek işletilmediği anlaşılmaktadır” tabirlerine yer verildi.

Sayıştay denetçilerinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 2020 yılı faaliyetleriyle ilgili yaptıkları kontrolle ilgili hazırlanan rapor yayımlandı. Eylül 2020 tarihli raporda, yatırımların çevre üzerindeki baskısını denetlemeyi ve olumsuz tesirleri en aza indirmek emeliyle yürütülen Çevresel Tesir Kıymetlendirme (ÇED) süreçlerinde yönetim tarafından yapılan yanılgılı uygulamalarla ilgili tespitlere de yer veriliyor.

BAKANLIK FİRMALARIN EKSİK BEYANLARINI DENETİM ETMİYOR

Sayıştay’ın 244 sayfalık kontrol raporunda, yatırımcı firmaların ÇED sürecinde proje bedellerini düşük göstererek daha az para cezası ödeme yoluna gittiklerini, Bakanlığın ise firmaların eksik beyanlarını denetim etmediği tespitine yer verildi.

FİRMALARA GEREKENDEN AZ CEZA HESAPLANIYOR

ÇED sürecine başlamadan yahut bu süreci tamamlamadan inşaata başlayan ya da faaliyete geçenlere, yapılan proje bedelinin yüzde ikisi oranında idarî para cezası verilmesi gerektiği bilgisine yer verilen Sayıştay raporunda, “Lakin, Yönetim tarafından kesilen para cezası tutanakları ve eki dokümanlar incelendiğinde, birçok işletme tarafından proje bedellerinin olması gerekenden düşük beyan edildiği ve Yönetim tarafından proje bedellerinin denetimine ait bir düzenek işletilmediği anlaşılmaktadır. Hasebiyle, ÇED sürecine başlamadan yahut bu süreci tamamlamadan inşaata başlayan ya da faaliyete geçen işletmelere ceza verilirken, ceza meblağları proje bedellerinin yüzde ikisi üzerinden hesaplandığından, olması gerekenden daha az ceza hesaplanmaktadır” denildi.

SİSTEMDE ÇED KARARLARINA AİT BİLGİ ALINAMIYOR

Çevresel Tesir Değerlendirmesi (ÇED) İdare Sisteminde, ÇED kararlarına ait bilgilerin entegre bir halde yer almadığı bulgusuna da yer verilen Sayıştay raporunda, “Çevrimiçi ÇED İdare Sistemine (e-ÇED) girildiğinde, müracaat yapılan alana yahut etrafına ait bilgi alınamadığı görülmüştür. Bu durum, müracaat yapılan alanda daha evvelden ÇED kararı verilmişse entegre bir kıymetlendirme yapılamamasına sebebiyet vermektedir. Tıpkı vakitte, Bakanlık tarafından yapılan düzenlemelerin İl Müdürlükleri tarafından da bütünleşik bir formda görülememesi sonucu değerlendirmelerin eksik ya da yanlışlı yapılması ihtimalini ortaya çıkarmaktadır. Belirtilen sebeplerle, e-ÇED sisteminde müracaat yapılan alana ait alınan tüm kararların görülebildiği entegre bir sistemin kurulmasının uygulama birliğinin sağlanması ve gerçek bilgi üretilmesi açısından değerli olduğu kıymetlendirilmektedir” sözlerine yer verildi.

İŞLETMELER YATIRIMI KESİMLERE BÖLEREK ÇED’DEN KAÇIYOR

Yapılan kontrollerde çeşitli dallarda faaliyet gösteren birtakım işletmelerin ÇED sürecinden kaçınmak için kapasitelerini düşük gösterdiği bilgisine yer verilen Sayıştay raporunda şu tespitlere yer verildi:

“Yapılan incelemede, yatırımcı kişi ya da kuruluşların, ÇED sürecinde EK-1 listesine girmemek, EK-2 hudut bedelleri içinde kalıp ‘ÇED gerekli değil’ kararı alabilmek ya da kapsam dışı kalabilmek emeliyle, kapasitelerini ya da ÇED alanlarını olduğundan farklı göstermek için, yapacakları yatırımı kesim parça işletecek farklı isimlerdeki şirketler üzerinden ya da bitişik ve işletmecisi tıpkı olan ruhsat alanlarından farklı başka sundukları evraklarla kapsam dışında yahut EK-2 hudut pahaları içerisinde kalacak formda bir uygulamaya yöneldiği görülmüştür. Hasebiyle, olağanda ÇED raporu hazırlaması gereken bir işletme, faaliyetini bölerek EK-2 listesi sonları içerisinde kalarak ‘ÇED gerekli değildir’ kararı ile faaliyete başlayabilmektedir. Kelam konusu uygulamanın, bilhassa madencilik, balıkçılık ya da güneş gücü alanlarında faaliyet gösteren işletmeler tarafından gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır. Belirtilen sebeplerle, ÇED karar sürecinde kapasitelerini olduğundan daha düşük göstermeye çalışan yatırımcı kişi ve kuruluşların daha dikkatle kıymetlendirilmesi gerektiği bedellendirilmektedir.”

YÖNETMELİĞE UYMAYAN KONUT FİRMASINA CEZA UYGULANMADI

Konut projelerinde mevzuat çerçevesinde izlenmesi gereken ÇED süreçlerinin izlenmediğinin tespit edildiği belirtilen Sayıştay raporunda, “İzmir İli Menemen İlçesi, Atatürk Mah. 5128 ada, 13 parsel üzerinde bulunan 399 adet konut projesinde, ÇED Yönetmeliği kararlarına uyulmamasına karşın Yönetim tarafından bir süreç yapılmadığı görülmüştür. Ayrıyeten, Yönetim tarafından da Yönetmelik kararlarına uygun hareket etmeyen firmaya para cezası verilmesi gerekirken, rastgele bir süreç yapılmadığı anlaşılmaktadır. Belirtilen nedenlerle, ÇED Yönetmeliği kapsamında sorumluluklarını yerine getirmeyen firmaya ait, Yönetim tarafından Kanun ve Yönetmelik’te öngörülen kararların uygulanması gerektiği bedellendirilmektedir” denildi.

YENİLENEBİLİR GÜÇ FİRMALARI LİSANSSIZ ÜRETİM YAPIYOR

Yenilenebilir Güç Kaynakları Destekleme Düzeneği (YEKDEM) kapsamında yer alan güç üretim tesisleri üzerinde yapılan incelemede, tesislerin bir kısmının Süreksiz Faaliyet Evrakı ya da Lisans almadan faaliyet gösterdiği bulgusuna da yer verilen Sayıştay’ın kontrol raporunda, şöyle denildi:

“Yönetmelik kapsamında çevre müsaadesine yahut çevre müsaade ve lisansına tabi işletmeler, çevresel tesirlerine nazaran Ek-1 ve Ek-2 listelerinde sınıflandırılmıştır ve Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer alan işletmelerin, faaliyette bulunabilmeleri için, öncelikle süreksiz faaliyet dokümanı almaları gerekmektedir. Süreksiz faaliyet evrakı alan işletmeler evrak tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde çevre müsaade yahut çevre müsaade ve lisans dokümanı almak zorundadır. Güç Piyasası Düzenleme Kurumundan alınan 2019 ve 2020 yıllarında faaliyet gösteren tesislerin listesi ile Müsaade ve Lisans Daire Başkanlığından alınan bilgilerin karşılaştırılması sonucu, birtakım tesislerin süreksiz faaliyet dokümanı ya da lisans almadan faaliyette bulunduğu tespit edilmiştir.

DOKÜMAN ALMAYAN GÜÇ FİRMALARINDA KONTROL YAPILMALI

Süreksiz faaliyet evrakı yahut çevre müsaade evrakı almayan kelam konusu işletmelere Yönetim tarafından 2872 sayılı Çevre Kanunu kararları uyarınca gerekli yaptırımların uygulanması gerektiği, ayrıyeten rüzgâr gücü, güneş gücü, jeotermal güç, biyokütle gücü, biyokütleden elde edilen gaz (çöp gazı dâhil) gücünü kullanarak elektrik üreten tesisler üzerinde gerekli kontrollerin yapılması gerektiği bedellendirilmektedir.”

70 BİN PROJEDEN YALNIZCA 54 ADEDİNE OLUMSUZ GÖRÜŞ VERİLDİ

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na bağlı ÇED Müsaade ve Kontrol GenelMüdürlüğü’nün resmi bilgilerine nazaran 1993 yılından 2020 yılına kadar kurumun kontrolüne sunulan ve çevre üzerindeki tesirinin denetlenmesi gereken toplam 69 bin 970 yatırımdan yalnızca 54 adedine ‘olumsuz’ görüş verilirken, 63 bin 112 projeye ‘ÇED Gerekli Değildir’, 5728 projeye ‘ÇED Olumlu’, 1076 projeye ise ‘ÇED Gereklidir’ kararı verildi. Çevre üzerindeki baskıyı denetlemesi ve azaltması gereken bir bakanlığın resmi istatistiklerinde yer alan bu bilgiler bile Türkiye’nin doğal etrafının nasıl bir tabloyla karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor. Sayıştay kontrolünde tespit edilen bulgular ise bu olumsuz tabloya kontrol ve yaptırımların yetersiz olduğu bilgisini de ekliyor.

Yusuf Yavuz

Kaynak: Odatv

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir